Poort plaatsen in Den Bosch

Enkele of dubbele poort

De breedte van de opening bepaalt het type. Tot ruim een meter volstaat één vleugel: de gewone tuinpoort naar de brandgang of het achterpad. Wordt de opening breder, dan wordt één vleugel te zwaar. Het gewicht hangt dan zo ver van het scharnier dat de paal het op den duur niet houdt. Daar komt een dubbele poort.

Bij een dubbele poort is één vleugel de loopdeur en staat de andere meestal vast. Die vaste vleugel krijgt een grondgrendel: een pen die in een huls in de bestrating valt. De loopvleugel sluit ertegenaan. Zonder die pen duwt de wind beide vleugels samen open, hoe goed het slot ook is.

Stalen frame of helemaal van hout

Een poort is een rechthoek die aan één zijde hangt. De zwaartekracht wil daar een ruit van maken. Het frame moet dat tegenhouden.

• Stalen frame met houten vulling. Een gelast en verzinkt frame vervormt niet. De planken zijn erop of erin geschroefd en dragen niets. De scharnieren zijn meestal verstelbaar, zodat de poort later bij te stellen is. Voor brede en dubbele poorten is dit de aangewezen keuze.
• Houten poort. Een houten raamwerk met planken ervoor. Het is aan beide kanten hout en past goed bij een oudere woning, maar hout werkt. Zo’n poort heeft een schoor nodig: een schuine regel in het raamwerk.

Die schoor moet de goede kant op lopen: van het onderste scharnier schuin omhoog naar de bovenhoek aan de slotkant. Dan drukt het gewicht de schoor vast in het raamwerk. Loopt hij andersom, dan trekt het gewicht de verbindingen juist uit elkaar en gaat de poort na een paar seizoenen hangen.

Waarom een poort gaat hangen

Een poort die sleept, heeft zelden één oorzaak. De gebruikelijke:

• De paal wijkt. Het gewicht trekt de scharnierpaal elke dag een fractie naar de opening toe. Een paal die te ondiep staat of een te kleine betonvoet heeft, geeft op den duur mee.
• Het raamwerk schrankt. Zonder schoor of stalen frame zakt de slotkant.
• De scharnieren krijgen speling. Schroeven in nat of kops hout trekken los en dunne scharnieren buigen.
• De bestrating komt omhoog. Wortels of vorst tillen een tegel op, en dan lijkt het alsof de poort is gezakt.

Voorkomen begint onder de grond. Poortpalen zijn zwaarder dan schuttingpalen, staan dieper en krijgen meer beton. Bij een brede of dubbele poort helpt het om de twee palen onder de bestrating te koppelen met een betonnen balk, zodat ze niet naar elkaar toe kunnen komen.

Tussen bestaande muren of aan nieuwe palen

Veel poorten komen in een opening die er al is: tussen twee tuinmuren, of tussen de gevel en de schuur. Muren staan zelden te lood en zelden evenwijdig. Daarom meten we de opening op drie hoogtes en wordt de poort op de kleinste maat gemaakt.

De scharnieren worden in het metselwerk verankerd, als de muur dat aankan. Een halfsteens tuinmuurtje met verweerde voegen scheurt los als er een zware poort aan draait. Dan komt er een stalen paal vlak naast de muur, met een eigen voet in de grond.

Is er geen muur, dan komen er nieuwe palen van staal, beton of zwaar hardhout. Bij een rijwoning hangt een tuinpoort aan het achterpad in Rosmalen of een nieuwe poort in de schutting in Empel bijna altijd aan eigen palen. Bij een vrijstaand huis met een oprit, zoals bij een dubbele poort in Vlijmen, is eerder de vraag of de bestaande muur of pijler het gewicht kan dragen.

Laat je tegelijk de afscheiding vernieuwen, dan gaan de poortpalen mee met het plaatsen van de schutting.

Scharnieren, slot en sluitwerk

Alles wat buiten hangt, is verzinkt of van roestvrij staal. Verder telt de uitvoering:

• Scharnieren. Bij een houten poort zijn dat van oudsher duimen met lange hengen, die het gewicht over de breedte van de poort verdelen. Bij een stalen frame zijn het verstelbare scharnieren met een draadeind. Een hoge of zware poort krijgt er drie.
• Slot. Een poortslot met cilinder sluit met een sleutel en heeft aan beide kanten een kruk of knop. Hoeft de poort alleen dicht te blijven, dan is een klink of schuif genoeg.
• Aanslag. Een strip of lat waar de poort tegenaan sluit. Zonder aanslag vangt het slot elke klap op en raakt het ontzet.

Ruimte onder de poort

Een poort hangt nooit strak op de tegels. Onderlangs blijven een paar centimeter vrij, zodat hij over oneffenheden, bladeren en een laagje sneeuw heen draait. Hoeveel precies, hangt af van de bestrating in de hele draaicirkel, niet alleen onder de gesloten poort. Loopt het pad omhoog in de richting waarin hij opengaat, dan moet de onderkant hoger.

Moet een hond binnen blijven, dan verkleint een drempel van klinkers of een betonband onder de gesloten poort de kier.

Onderhoud: weinig, maar niet niets

Een poort die goed hangt, vraagt elk jaar een paar handelingen:

1. Smeer de scharnieren en het slot.
2. Controleer of de poort vrij draait en of de schoot recht in de sluitkom valt. Verstelbare scharnieren stel je bij met een steeksleutel.
3. Houd de onderkant vrij van aarde en bladeren.
4. Behandel gebeitst of geolied hout opnieuw zodra de laag dof wordt, en begin bij de kopse kanten.